Groengas uit rundveemest

Aardgasvrij op eigen kracht

Het kan! Want ons dorp heeft voldoende koeienmest om via monovergisting 1 miljoen kuub groengas op te wekken. En dat is voldoende om al onze huizen te verwarmen. Deze duurzame verwarming is voor Wijnjewoude logisch, voordelig en sociaal.

Groengas van de Mienskip

Technisch is het mogelijk om huizen te verwarmen op elektriciteit, maar dat vraagt een grote investering van de woningeigenaar. Bovendien zijn oudere huizen daarvoor niet echt geschikt omdat ze vrijwel niet tochtvrij te krijgen zijn. Daarom zullen we in Wijnjewoude voorlopig niet zonder gas kunnen want een warmtenet is voor een plattelandsdorp ook geen oplossing. Maar dan wél duurzaam gas, want wij willen Groningen niet langer laten zakken en ook niet afhankelijk worden van (onbetrouwbare) landen. Dus is het logisch dat wij ons eigen potentieel aan duurzaam gas gaan inzetten. Immers zolang we koeien hebben, hebben we koeienmest en dat is een prima grondstof voor groengas. Zo kunnen we bovendien de kostbare gasinfrastructuur en onze cv ketels blijven gebruiken en toch aardgasvrij worden.
Door koeienmest te vergisten worden broeikasgassen omgezet in biogas. Dit biogas kunnen we opwerken tot groengas wat dezelfde kwaliteit heeft als aardgas en dat kan rechtstreeks het gasnetwerk van Liander in. Van 100 koeien kunnen maar liefst 30 gezinnen stoken en koken. Zo worden onze veehouders de warmteproducenten van Wijnjewoude en hebben de inwoners een voordelige en duurzame warmtevoorziening.

Hoe werkt het?

In plaats van dat de mest op de boerderij in de opslag blijft tot het wordt uitgereden, leent de boer het uit om centraal te laten vergisten. Na de bewerking krijgt hij de vergiste mest (digestaat) terug. De bemestingswaarde is vrijwel gelijk, alleen de gassen zijn nuttig gebruikt en daarmee gaat de stikstofuitstoot van het bedrijf flink omlaag. Het vervoer gebeurt met een tankwagen en de drijfmest wordt via een slang in de monovergister gepompt waar het wordt verwarmd en vervolgens weer afgekoeld.  Het hele proces verloopt via een gesloten systeem, waardoor er geen stank vrijkomt.

Is het haalbaar?

Normaal gesproken kan groengasproductie via monovergisting (uitsluitend rundveedrijfmest) alleen uit voor grote veehouderijbedrijven van minimaal ca 300 koeien. Dat is de categorie waar Friesland Campina met Jumpstart zich op richt. De relatief kleine melkveehouderijen in Wijnjewoude (tot ca 120 koeien) kunnen wel gezamenlijk rendabel groengas opwekken. En dat willen ze ook, maar investeren is voor een dergelijk bedrijf momenteel niet haalbaar. Daarom heeft WEN op basis van een, in opdracht van EZK ontwikkelde businesscase, een nieuw concept ontwikkeld waarmee Wijnjewoude van duurzaam gas kan worden voorzien met geschikte SDE subsidie.

Het WEN concept

In coöperatief verband met ca 18 boeren kan WEN met 1 grote of enkele kleinere monovergisters voldoende groengas opwekken voor Wijnjewoude. WEN is eigenaar van de installatie(s) en beheert het proces. De boeren krijgen een vergoeding voor hun uitgeleende mest. In het geval een coöperatieve installatie op een boerenerf staat, krijgt die boer daarvoor ook een vergoeding.

Dit bedrijfsmodel levert een aantal voordelen:
– De grootste investeringen worden aangegaan door de energiecoöperatie (waarvan ook de boeren lid zijn).
– De vergisting kan optimaal bestuurd worden door een ervaren operator.
– De boer wordt ‘energieleverancier’ voor het dorp, wat de onderlinge band positief versterkt.
– De winsten blijven lokaal en worden rechtvaardig verdeeld over boeren en dorpsgemeenschap.

De aanblik van een installatie

De monovergister bestaat uit enkele mestsilo’s zoals die op bijna ieder boerenerf te zien zijn. Alleen dan zijn ze wat groter van doorsnee, iets hoger en er zit een bol dak op. De installatie die het biogas opwerkt tot groengas zit in een zeecontainer. Het geheel vormt inclusief de aan- en afvoer van de drijfmest een gesloten systeem en is daardoor geurvrij.

Locatiekeuze

Momenteel staat het nog niet vast waar 1 grote of eventueel enkele kleinere monovergisters gevestigd kunnen worden. Dat hangt ondermeer af van de technische mogelijkheden voor het zgn. invoeden van het groengas in het aardgasgasnetwerk. Voor een centrale installatie lijkt het WEN energiepark aan de Tolleane de meest geschikte locatie.

Ondertussen heeft WEN ook aandacht besteed aan de optie van een in verhouding kleinere vergister waarbij ca. 4 dicht bij elkaar gevestigde bedrijven gezamenlijk hun mest vergisten op één van de boerenerven. Dit proces kwam in een stroomversnelling, toen Friesland Campina (Jumpstart) een van hun subsidiebeschikkingen van de overheid beschikbaar wilde stellen voor Wijnjewoude. Bij het onderzoek naar geschikte locaties, waarbij de mogelijkheid om het geproduceerde groene gas in te voeren in het gasnet een belangrijke rol speelde, kwam het erf van maatschap Pool aan de Opperbuorren 3 in beeld. Samen met de mest van 4 andere geïnteresseerde veehouders zou hier een mogelijkheid zijn om ruim 300.000 m3 Groengas te produceren. Knelpunt is dat om deze subsidie beschikking te benutten de bouw al in september 2020 moest beginnen. Inmiddels is gebleken dat het niet mogelijk was om op tijd de vergunningen en de afspraken met de omwonenden rond te krijgen en een overeenkomst te sluiten met een bouwer. De verdere voorbereiding van dit plan is daarom gestopt.

Leefbaarheid

De werkgroep Leefbaarheid onderzocht de omgevingsaspecten c.q. kansen op overlast van een monomestvergister. De werkgroep werd gevormd door afgevaardigden van buurtvereniging Klein Groningen en WEN, onafhankelijk begeleid door procesbegeleider Arjan Bosch van KNHM en met technische ondersteuning van Arcadis.

Hier lees je de bevindingen van de Werkgroep Leefbaarheid en de Rapportage van Arcadis en de bijlagen vervoersbewegingen: centraal RWZI 15m3, centraal RWZI 36m3, decentraal 15m3, decentraal 36m3

Aandacht provinciale en landelijke overheden

Sinds 2020 ontstaat het besef dat het WEN concept een grote potentie heeft voor de energietransitie van Friesland en andere regio’s met kleine veehouderijbedrijven. De provinciale en landelijke overheid buigt zich momenteel over de materie.

Bekijk ook de veelgestelde vragen.

 

Inzichten uit recente verleden

Sinds 2017 verkent WEN de mogelijkheden voor groengasopwek via monomestvergisting. Sinds 2019 zijn bij deze verkenningen diverse specialisten betrokken. Hieronder enkele ontwikkelingen van het proces en verworven inzichten.

januari 2019:

Financieel en qua werkzaamheden is mono-mestvergisting op het boerenerf niet haalbaar voor de Wijnjewoudster boeren met doorgaans minder dan 180 koeien.  Er moet een andere oplossing gevonden worden. Najaar 2018 heeft het ministerie van EZK (Economische Zaken en Klimaat), via RVO budget beschikbaar gesteld om bij 12 boeren in en rond Wijnjewoude een duurzaamheidsscan uit te voeren en interesse voor mono-mestvergisting vast te stellen. Deze inventarisatie is uitgevoerd door Rob Jacobs van L’orèl Consultancy. Het onderzoek van DLV, de ervaringen van Friesland Campina met Jumpstart samen met de kennis en ervaring van Rob Jacobs en de ambitieuze plannen van WEN heeft in diverse overleggen geleid tot een interessante nieuwe ontwikkeling dat mono-mestvergisting in een ander perspectief zet.

Daarnaast doet L’orèl Consultancy op dit moment op twee boerderijen in Groningen onderzoek naar mestkoeling. Mestkoeling in de mestopslag van de boer zorgt ervoor dat het gistingsproces in de mest stopt en er geen gassen verloren gaan. Met de warmte die vrij komt uit de mestkoeling kan de boer zijn huis verwarmen. De mest blijft als het ware dagvers en levert, ook na transport naar een centrale monovergister, meer rendement.

De opdracht van EZK/RVO is afgerond. In deze opdracht lag de nadruk op het boerenerf. Wat leveren de duurzaamheidsscans op, waar kan de boer besparen, wat is het biogaspotentieel en wat zijn de kansen en dillema’s op en rond het boerenerf. Daarnaast is het baanbrekende idee met de boeren besproken. Vooralsnog zijn de boeren meer dan positief, en ligt de vraag voor om dit verder uit te werken. De boeren zien kansen.
Maar om dit nieuwe bedrijfsmodel verder uit te werken is er nog veel onderzoek nodig. Hiervoor moet de coöperatie opnieuw expertise inhuren om al deze vragen beantwoord te krijgen, een bedrijfsmodel uit te werken, vergunningen te toetsen, subsidie mogelijkheden te onderzoeken en de business case voor het totale bedrijfsmodel te definiëren. Deze expertise zal niet op vrijwillige basis beschikbaar zijn. Er moeten nieuwe fondsen gezocht worden om dit model verder uit te werken. Hoe kunnen we de kansen die mono-mestvergisting biedt verzilveren?

juni 2019:

EZK financiert ontwikkeling businesscase collectieve mestvergisting – groengas

september 2019:

Harm de Kroon vrijwillig projectleider

3 oktober 2019: Thema avond Mestvergisting (Buurtvereniging Klein Groningen en WEN)

Lees hier het verslag 

13 november 2019: Boerenavond over mestvergisting

Lees hier het Verslag avond met boeren over mestvergisting op 13 november jl.

En ook: de presentatie van de businesscase op de 13e november

en de presentatie van de projectleider

Nog wat info uit 2017/2018

Op 18 mei 2017 was er een informatiebijeenkomst voor boeren en geïnteresseerden, waar Jan Willem Bijnagte, adviseur mestvergistingsprojecten, het een en ander uit de doeken deed.  Voor het verslag zie: verslag WEN avond monovergisting op 18 mei 2017. Hierbij de presentatie van J.W. Bijnagte.

Momenteel is Bijnagte betrokken bij een monovergistingsproject in Noord Deurningen. Hier gaan een aantal boeren gezamenlijk biogas leveren aan twee fabrieken in de buurt. http://duurzaam-nd.nl/nieuws/366/biogasnetwerk-in-noord-deurningen-en-beuningen-in-boerenbusiness In juli is de eerste schop de grond ingegaan voor het biogasnetwerk.

Sinds 2018 produceren melkveehouders Jelle Heida en André Kleistra in Hoornsterzwaag ca 800 kuub opgewerkt groengas dat zij rechtstreeks in het gasnetwerk invoeren. https://sa24.nl/mts-heida-in-hoornsterzwaag-neemt-vergister-in-gebruik/.

Een ander inspirerend voorbeeld van monovergisting en groengasproducent is boer Ras op Goeree-Overflakkee. https://nos.nl/artikel/2070546-koken-op-koeienpoep.html

Andere interessante artikelen: https://www.wur.nl/nl/nieuws/Monovergisting-wordt-ook-economisch-interessant-.ht

En deze boer uit Holwierde koelt zijn mest en verwarmt daarmee zijn huis:
https://www.rtvnoord.nl/nieuws/209760/Boer-gebruikt-mestwarmte-om-eigen-woning-te-verwarmen